อาจารย์วีระธรรม ตระกูลเงินไทย เป็นปราชญ์ท้องถิ่นและครูช่างศิลปหัตถกรรมผู้มีคุณูปการสูงสุดคนหนึ่งต่อการสืบทอดมรดกภูมิปัญญาผ้าทอไทย ท่านได้อุทิศตนศึกษาค้นคว้ากรรมวิธีการทอผ้าไหมยกทองแบบราชสำนักโบราณที่เคยสูญหายไป นำมารื้อฟื้นและพัฒนาผสมผสานกับภูมิปัญญาพื้นบ้าน จนทำให้ผ้าไหมทอมือของไทยได้รับการยอมรับในระดับสากลว่าเป็นผลงานประณีตศิลป์ชั้นสูง

ประวัติการศึกษาและการเริ่มต้นจิตวิญญาณช่างศิลป์

ท่านเกิดและเติบโตที่บ้านท่าสว่าง จังหวัดสุรินทร์ ดินแดนแห่งการทอผ้าไหม:

• การศึกษาและการหล่อหลอม: สำเร็จการศึกษาด้านศิลปะจากสถาบันเทคโนโลยีราชมงคล วิทยาเขตเพาะช่าง (วิทยาลัยเพาะช่างในปัจจุบัน) ซึ่งทำให้ท่านมีความรู้พื้นฐานด้านศิลปะไทย ลวดลาย และองค์ประกอบศิลป์ระดับสูง

• จุดพลิกผัน: ด้วยความรักในบ้านเกิดและความผูกพันกับผ้าไหมมาตั้งแต่เด็ก ท่านได้เล็งเห็นว่าผ้าไหมยกทองโบราณลายประณีตเริ่มสูญหายไปตามกาลเวลา จึงกลับมาตั้งรกรากที่บ้านท่าสว่างเพื่อรวบรวมกี่ทอผ้าและศึกษาแกะลายผ้าโบราณจากพิพิธภัณฑ์และราชสำนัก

อัตลักษณ์และนวัตกรรมการทอผ้า "ไหมยกทองจันทร์โสมา"

ผลงานการสร้างสรรค์ของอาจารย์วีระธรรม มีลักษณะเด่นที่ผสมผสานความวิจิตรของศิลปะราชสำนักเข้ากับความอดทนเชิงช่างอย่างที่สุด:

• กี่ทอผ้าแสนมหัศจรรย์: ท่านได้ออกแบบระบบการทอผ้าที่ใช้ตะกอ (เฮดเดิล) จำนวนมหาศาล ตั้งแต่ร้อยตะกอไปจนถึงนับพันตะกอ ซึ่งต้องใช้คนทอพร้อมกันในกี่เดียวถึง 4-5 คน (คนสอดไม้ คนสอดเส้นไหม คนเหยียบไม้เลิกตะกอ และคนพุ่งกระสวย) เพื่อสร้างมิติของลวดลายที่ละเอียดลออ

• วัสดุเลอค่าและการย้อมสีธรรมชาติ: ใช้เส้นไหมเนื้อละเอียดพิเศษที่นำมาผ่านกระบวนการย้อมสีธรรมชาติจากเปลือกไม้ ผลไม้ และพืชพรรณในท้องถิ่น และนำมาทอควบกับเส้นไหมทองคำหรือเงินที่สั่งทำเป็นพิเศษจากต่างประเทศ

• การฟื้นฟูลายโบราณ: นำลายพุ่มข้าวบิณฑ์ ลายก้านขด ลายเทพพนม และลายราชสำนักดั้งเดิมมาปรับประยุกต์โครงสร้างใหม่ ทำให้ผ้ามีความพลิ้วไหว นุ่มนวล นำหนักเบา และเกิดความเงางามระยับจับตาเมื่อสะท้อนแสง

ผลงานเด่นและเกียรติประวัติระดับโลก

• ผู้ออกแบบและจัดทำเครื่องแต่งกายโขนพระราชทาน: ได้รับความไว้วางใจจากมูลนิธิส่งเสริมศิลปาชีพในสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ ให้เป็นผู้ควบคุมการออกแบบและทอผ้าไหมเพื่อใช้ในการแสดงโขนพระราชทานมาอย่างต่อเนื่องยาวนาน

• ผ้าทอผู้นำการประชุม APEC 2003: เป็นผู้สร้างสรรค์และทอเสื้อผ้าไหมยกทองเพื่อมอบเป็นของที่ระลึกให้แก่ผู้นำเขตเศรษฐกิจเอเปคและคู่สมรส เสริมสร้างชื่อเสียงและความภาคภูมิใจให้กับประเทศไทยในระดับสากล

• รางวัลและเกียรติยศ: ได้รับการยกย่องเป็น "ครูศิลป์ของแผ่นดิน" จากสถาบันส่งเสริมศิลปหัตถกรรมไทย (องค์การมหาชน) และได้รับการเชิดชูเกียรติเป็น ศิลปินแห่งชาติ ประจำปี 2564

บทบาทต่อสังคมและการสืบสานสู่ชุมชน

อาจารย์วีระธรรม ได้เปลี่ยนให้ "บ้านท่าสว่าง" กลายเป็นศูนย์กลางการเรียนรู้ผ้าไหมยกทองที่มีชื่อเสียงระดับประเทศ เป็นแหล่งท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมที่สร้างงาน สร้างรายได้ และความภูมิใจให้แก่คนในชุมชนอย่างยั่งยืน ท่านยังคงเปิดบ้านเป็นแหล่งวิทยาทาน ถ่ายทอดวิชาช่างทอผ้าชั้นสูงให้แก่เยาวชนรุ่นใหม่โดยไม่หวงวิชา เพื่อให้มั่นใจว่ามรดกภูมิปัญญา "ผ้าไหมยกทอง" จะไม่สูญหายไปจากแผ่นดินไทย