สุดสาคร ชายเสม

อาจารย์สุดสาคร ชายเสม ศิลปินแห่งชาติ สาขาทัศนศิลป์ (ประณีตศิลป์-เครื่องประกอบฉาก) พุทธศักราช 2563

ประวัติ

อาจารย์สุดสาคร ชายเสม

ศิลปินแห่งชาติ สาขาทัศนศิลป์ (ประณีตศิลป์-เครื่องประกอบฉาก) พุทธศักราช 2563

ประวัติส่วนตัวและการศึกษา

• เกิดเมื่อะ: พ.ศ. 2495 ณ จังหวัดลพบุรี (ปัจจุบันอายุ 74 ปี) เติบโตมาในสิ่งแวดล้อมที่เป็นเมืองประวัติศาสตร์และโบราณสถาน ทำให้ซึมซับและหลงใหลในศิลปวัฒนธรรมไทยมาตั้งแต่เยาว์วัย

• การศึกษา:

  • สำเร็จการศึกษาระดับอนุปริญญาศิลปวิชาชีพจากโรงเรียนเพาะช่าง

  • สำเร็จการศึกษาระดับปริญญาตรี ศิลปบัณฑิต (สาขาจิตรกรรม) จากคณะจิตรกรรม ประติมากรรม และภาพพิมพ์ มหาวิทยาลัยศิลปากร (เป็นศิษย์รุ่นหลังที่ได้รับการถ่ายทอดกระบวนวิทยาจากปรมาจารย์ชั้นครูในสายศิลปะไทย)

• การทำงาน: อุทิศตนทำงานในฐานะศิลปิน นักออกแบบ และผู้เชี่ยวชาญด้านศิลปกรรมไทยโบราณ อีกทั้งยังเป็นอาจารย์พิเศษคอยถ่ายทอดวิชาความรู้ด้านประณีตศิลป์และการออกแบบฉากให้แก่นักศึกษาในหลายสถาบัน เพื่อสืบทอดองค์ความรู้ไม่ให้สูญหาย

แนวคิดและลักษณะผลงานสร้างสรรค์

อาจารย์สุดสาคร ชายเสม ได้ชื่อว่าเป็น "จอมทัพแห่งงานประณีตศิลป์และเครื่องประกอบฉากไทย" ผลงานของท่านสะท้อนถึงความเพียรพยายาม ความประณีตขั้นสูง และความจงรักภักดี โดยมีแกนหลักสำคัญดังนี้:

• ผู้คืนชีพช่างสิบหมู่สู่ความร่วมสมัย: มีความเชี่ยวชาญในงานช่างหลากหลายแขนง ทั้งงานจิตรกรรมฝาผนัง งานแกะสลัก งานรักเทือก งานปิดทองรดน้ำ และงานออกแบบโครงสร้างสถาปัตยกรรมไทย โดยนำทักษะดั้งเดิมมาปรับใช้ในงานสเกลใหญ่ระดับชาติได้อย่างไร้ที่ติ

• ผู้ออกแบบและควบคุมการสร้างฉากโขนพระราชทาน: เป็นบุคคลสำคัญเบื้องหลังความวิจิตรตระการตาของ "โขนมูลนิธิส่งเสริมศิลปาชีพฯ" (โขนพระราชทาน) มาอย่างยาวนาน โดยทำหน้าที่ออกแบบบท ฉาก แสง เสียง และอุปกรณ์ประกอบฉาก (Props) ที่มีความสมจริง ทรงพลัง และคงความถูกต้องตามตำราหลวง

• การศึกษาค้นคว้าเชิงประวัติศาสตร์: ในการทำงานทุกชิ้น ท่านจะทำการศึกษาข้อมูลทางประวัติศาสตร์ วรรณคดี และโบราณราชประเพณีอย่างลึกซึ้ง เพื่อให้ชิ้นงานที่สร้างสรรค์ขึ้นมาใหม่ถูกต้องตามโบราณราชประเพณีและสมพระเกียรติที่สุด

ผลงานเด่นและเกียรติคุณที่ได้รับ

• งานออกแบบฉากบังเพลิงในพระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพ: ผลงานที่สร้างคุณูปการและจารึกไว้ในประวัติศาสตร์ชาติไทย คือการได้รับมอบหมายให้เป็นผู้ออกแบบและจัดทำ "ฉากบังเพลิง" รวมถึงจิตรกรรมประกอบพระเมรุมาศในพระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพ พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร (รัชกาลที่ 9) ซึ่งถ่ายทอดเรื่องราวนารายณ์อวตารและโครงการพระราชดำริได้อย่างงดงามและสมพระเกียรติขั้นสูงสุด

• งานบูรณปฏิสังขรณ์โบราณสถาน: มีส่วนร่วมในการบูรณะและสร้างสรรค์งานศิลปกรรมในพระอารามหลวงและสถานที่สำคัญหลายแห่งทั่วประเทศ

• พ.ศ. 2563: ได้รับการยกย่องเชิดชูเกียรติเป็น ศิลปินแห่งชาติ สาขาทัศนศิลป์ (ประณีตศิลป์-เครื่องประกอบฉาก) จากกระทรวงวัฒนธรรม

อาจารย์สุดสาคร ชายเสม คือ แบบอย่างของศิลปินผู้ใช้ทักษะความรู้ทางศิลปะไทยโบราณมารับใช้ชาติและสถาบันพระมหากษัตริย์ ผลงานเครื่องประกอบฉากและประณีตศิลป์ของท่าน ไม่ได้เป็นเพียงแค่สิ่งก่อสร้างเพื่อความบันเทิงหรือพิธีกรรม แต่เป็น "มรดกทางวัฒนธรรมที่มีชีวิต" ที่ช่วยสืบทอดจิตวิญญาณและความรุ่งเรืองของช่างศิลป์ไทยให้อยู่คู่แผ่นดินสืบไป